การพัฒนาเยาวชนให้เข้มแข็งและสามารถทำกิจกรรมดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมได้อย่างกว้างขวาง

6

ปัจจุบันปัญหาสิ่งแวดล้อมไม่ว่าจะเป็น ปัญหาสภาวะโลกร้อนและการใช้พลังงาน ปัญหาการเสื่อมโทรมของพื้นที่ป่า ปัญหาการเสื่อมโทรมของทรัพยากรชายฝั่ง ปัญหาการเสื่อมโทรมของแหล่งน้ำสะอาด และปัญหาการเสื่อมโทรมของดิน สาเหตุของปัญหาที่ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม ส่วนใหญ่เกิดจาก “คน” ฉะนั้นการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมต้องแก้ไขที่ การทำให้ “คน” เกิดความรู้เข้าความใจ เกิดความตระหนัก และมีพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่ไม่ทำลายล้าง มีการจัดการดูแลรักษา ฟื้นฟู และใช้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ที่ผ่านมา เยาวชน มีบทบาทและมีพลังในการรักษาสิ่งแวดล้อมร่วมกับชุมชนได้ดี ปัจจุบันมีเยาวชนทั้งในโรงเรียนและในชุมชนรวมกลุ่มกันทำกิจกรรมดูแลรักษาและฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมเป็นจำนวนมาก ทั่วประเทศ

เยาวชนที่ได้เข้ามาร่วมกิจกรรมดูแลรักษาและฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง จะทำให้เยาวชนได้รับการฝึกฝนหล่อหลอมให้เกิดความรู้ความเข้าใจและตระหนักต่อปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้น จนกระทั่งนำมาสู่การมี วิถีการดำรงชีวิตที่ใส่ใจและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ตลอดจนมีแนวทางที่ถูกต้องสำหรับการดูแลรักษา ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนอย่างเป็นรูปธรรม เยาวชนซึ่งกำลังเติบโตเป็นกำลังของสังคม ก็จะเป็นคนที่มีคุณภาพและมีบทบาทสำคัญในการดูแลรักษาฟื้นฟูและใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนในอนาคต เยาวชนเป็นความหวังที่สำคัญในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม

พัฒนาเยาวชน ให้มีความเป็น ผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่เข้มแข็ง เป็นคนรุ่นใหม่ที่มี สำนึกสิ่งแวดล้อม และมีสำนึกสาธารณะ ให้เติบโตเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ มีบทบาทในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม และเป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนสังคมอนาคต โดยผ่านการฝึกฝนหล่อหลอมและการเสริมสร้างศักยภาพ ท่ามกลางการทำกิจกรรมแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่องวัตถุประสงค์ของโครงการเพื่อพัฒนาเยาวชนให้เข้มแข็งและสามารถทำกิจกรรมดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมได้อย่างกว้างขวาง มีประสิทธิภาพและมีความต่อเนื่องเพื่อพัฒนากลไกสนับสนุนเยาวชนในการทำกิจกรรมดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม ให้เป็นกลไกที่สามารถดำเนินงานได้อย่างเข้มแข็งและต่อเนื่อง

ผลลัพธ์เกิดเยาวชนแกนนำที่มีความเป็นผู้นำมีสำนึกความเป็นพลเมือง มีบทบาทในการอนุรักษ์และจัดการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม ของชุมชนเกิดเครือข่ายเยาวชนที่ใส่ใจด้านสิ่งแวดล้อมมีฐานข้อมูลเยาวชนที่มีบทบาทการทำงานในประเด็นสิ่งแวดล้อมทั่วประเทศ และสามารถติดตามผลการทำงานได้ในระยะยาวผ่านระบบเว็บไซต์ที่มูลนิธิสนับสนุนองค์ความรู้ นวัตกรรมใหม่ ในการดำเนินงานดูแลรักษา และจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนของเยาวชนร่วมกับชุมชน ที่สามารถสื่อสารสร้างการเรียนรู้เป็นบทเรียนให้กับเยาวชน และบุคคลทั่วไปในสังคมได้ มูลนิธิกองทุนไทยมีกลไกจัดการกองทุนสิ่งแวดล้อมฯ การรายงานผลสำเร็จ และการติดตามเยาวชนได้ในระยะยาว

หลักการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

การที่จะให้บรรลุเป้าหมาย คือ การที่จะทำให้มีทรัพยากรธรรมชาติไว้ใช้และอยู่คู่กับโลกตลอดไปได้นั้น มีหลักการอนุรักษ์ 3 ประการ คือ

1. ใช้อย่างฉลาด การจะใช้ ต้องพิจารณาให้รอบคอบถึงผลดี ผลเสีย ความขาดแคลนหรือความหายากในอนาคต อีกทั้งพิจารณาหลักเศรษฐศาสตร์ถึงต้นทุนและผลตอบแทนอย่างถี่ถ้วน

2. ประหยัด (เก็บ รักษา สงวน) ของที่หายาก หมายถึง ทรัพยากรใดที่มีน้อยหรือหายาก ควรเก็บรักษาไว้มิให้สูญไป บางครั้งถ้ามีของบางชนิดที่พอจะใช้ได้ ต้องใช้อย่างประหยัด

3. ฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมที่ไม่ดีหรือเสื่อมโทรมให้ดีขึ้น (ซ่อมแซม ปรับปรุง) กล่าวคือ ทรัพยากรใดก็ตามมีสภาพล่อแหลมต่อการสูญเปล่า หรือจะหมดไปถ้าดำเนินการไม่ถูกต้องตามหลักวิชา ควรหาทางปรับปรุงให้อยู่ในลักษณะที่ดีขึ้น

สร้างสภาพแวดล้อมที่ดีเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยการกำหนดนโยบายสาธารณะที่ส่งเสริมการผลิตและการบริโภคเพื่อลดผลกระทบต่อฐานทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การผลิตที่สะอาดภาคอุตสาหกรรม ส่งเสริมการทำเกษตรอินทรีย์และเกษตรที่ยั่งยืน มีมาตรการทางเศรษฐศาสตร์ การเงิน การคลังเพื่อการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน เช่นลดหย่อนภาษีสำหรับผู้ผลิตสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมการวิจัย พัฒนาและการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสะอาด นาโนเทคโนโลยี การใช้วัฒนธรรม ประเพณี การดำรงชีวิตตามวิถีไทยเพื่อปลูกฝังค่านิยมการบริโภคอย่างพอเพียง รณรงค์ เผยแพร่ประชาสัมพันธ์ เพื่อสร้างจิตสำนึก ความรู้ เข้าใจและสร้างค่านิยมเกี่ยวกับการบริโภคที่ยั่งยืน นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาประสิทธิภาพการบริหารจัดการเพื่อลดมลพิษและควบคุมกิจกรรมที่จะส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต

การพัฒนาคุณค่าความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นใช้หลักเศรษฐกิจ พอเพียงเป็นแนวทางสำคัญ มีการจัดองค์ความรู้สร้างภูมิคุ้มกันพัฒนาระบบฐานข้อมูลระดับชาติด้านทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ อนุกรมวิธาน คุณสมบัติ การใช้ประโยชน์ ให้ชุมชนตระหนักถึงคุณค่าของความหลากหลายทางชีวภาพ สนับสนุนปราชญ์ชาวบ้านและแพทย์แผนไทยนักพฤษศาสตร์พื้นบ้านในการสืบทอดองค์ความรู้ ส่งเสริมการวิจัยพัฒนาที่ผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นกับองค์ความรู้ใหม่ คุ้มครองสิทธิชุมชน อนุรักษ์ฟื้นฟูความหลากหลายของพันธุกรรมท้องถิ่นเพื่อรักษาสายพันธุ์ ส่งเสริมการใช้ความหลากหลายทางชีวภาพในการสร้างความมั่นคงด้านอาหาร สุขภาพ ภาคเศรษฐกิจท้องถิ่น และชุมชนสนับสนุนการผลิตพัฒนาศักยภาพชุมชนในการสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรท้องถิ่น ผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติและการวิจัยตลาดของสินค้า บริการที่เชื่อมโยงกับความหลากหลายทางชีวภาพ เช่น นวดไทย สปา เกษตรปลอดสารพิษ พัฒนาขีดความสามารถและสร้างนวัตกรรมจากทรัพยากรชีวภาพที่เป็นเอกลักษณ์ของประเทศ

สภาพภูมิอากาศของโลกที่เปลี่ยนแปลงมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

สภาพภูมิอากาศส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติของโลก

ถ้าสภาพภูมิอากาศของโลกเปลี่ยนแปลงเร็วขึ้นก็จะทำให้เกิดความเสี่ยงที่จะเกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้นเช่นอุณหภูมิของโลกสูงขึ้นทำให้ฤดูกาลต่างๆเปลี่ยนแปลงไปสิ่งมีชีวิตที่ไม่สามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปก็จะค่อยๆสูญพันธุ์ไปในที่สุด บางพื้นที่กลายเป็นทะเลทราย น้ำแข็งบริเวณขั้วโลกละลายและทำให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น พื้นที่ที่อยู่อาศัยลดน้อยลงและสร้างความเสียหายกับชายฝั่ง เขตภูมิอากาศ เขตนิเวศและเขตเกษตร ป่าไม้ทะเลทรายทุ่งหญ้าและพื้นที่ธรรมชาติต่างๆจะมีลักษณะอากาศชื้นแห้งแล้ง ร้อน หรือหนาวมากขึ้น ส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพอย่างกว้างขวางคุกคามขีดความสามารถในการผลิตอาหารของโลก ทำให้ทรัพยากรน้ำเปลี่ยนแปลงโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพต่างๆจะเสียหาย

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สภาวะโลกร้อน และปรากฎการณ์เรือนกระจกกลายเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมโลกเรื่องเดียวกัน ซึ่งจะส่งผลกระทบอย่างมากต่อทุกประเทศในโลก ในช่วง 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศต่างๆได้ประสบกับภัยพิบัติด้านภูมิอากาศ เช่น ภัยแล้ง น้ำท่วม พายุ คลื่นความร้อน และไฟป่าเพิ่มขึ้น เหตุการณ์เหล่านี้โดยมากเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และอาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศของโลกอย่างไม่อาจกลับคืนได้ ดังนั้นจึงควรทำความเข้าใจถึงสาเหตุ ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่จะเกิดขึ้น เพื่อนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นประเด็นที่ประชาคมโลกให้ความสนใจเป็นอย่างสูงอยู่ในขณะนี้ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมีความเกี่ยวข้องและมีผลกระทบต่อการดำรงชีวิตมนุษย์และสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง ในการประชุมระดับโลกได้มีการหยิบยกปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมาเป็นประเด็นหลักในการเจรจาต่อรอง ในการลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมต่างๆของมนุษย์ เพื่อจะช่วยบรรเทาและหยุดยั้งปัญหาภาวะโลกร้อนและผลกระทบต่างๆที่กำลังเกิดขึ้นปัจจุบัน การเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิเฉลี่ยของโลกเพียงเล็กน้อยนี้ ได้ส่งผลให้สภาวะความรุนแรงของลมฟ้าอากาศและสภาพภูมิอากาศ มีแนวโน้มความถี่ของการเกิดบ่อยครั้งขึ้นในหลายภูมิภาคของโลก ซึ่งก่อให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจเป็นจำนวนเงินมหาศาล รวมทั้งเป็นภัยคุกคามที่ร้ายแรงต่อสังคมมนุษยชาติและความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศต่างๆ

สิทธิและหน้าที่ของประชาชนในการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ

16

การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หมายถึง การเก็บรักษา สงวน ซ่อมแซม ปรับปรุงและใช้ประโยชน์ตามความต้องการอย่างมีเหตุผลต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อเอื้ออำนวยให้เกิดคุณภาพสูงสุดในการสนองความเป็นอยู่ของมนุษย์อย่างถาวรต่อไปหลักการอนุรักษ์การที่จะให้บรรลุเป้าหมาย คือ การที่จะทำให้มีทรัพยากรธรรมชาติไว้ใช้และอยู่คู่กับโลกตลอดไปได้นั้น  มีหลักการอนุรักษ์  3 ประการ คือใช้อย่างฉลาด การจะใช้ ต้องพิจารณาให้รอบคอบถึงผลดี ผลเสีย ความขาดแคลนหรือความหายากในอนาคต อีกทั้งพิจารณาหลักเศรษฐศาสตร์ถึงต้นทุนและผลตอบแทนอย่างถี่ถ้วนประหยัด ของที่หายาก หมายถึง ทรัพยากรใดที่มีน้อยหรือหายาก ควรเก็บรักษาไว้มิให้สูญไป บางครั้งถ้ามีของบางชนิดที่พอจะใช้ได้ ต้องใช้อย่างประหยัดฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมที่ไม่ดีหรือเสื่อมโทรมให้ดีขึ้น กล่าวคือ  ทรัพยากรใดก็ตามมีสภาพล่อแหลมต่อการสูญเปล่า  หรือจะหมดไปถ้าดำเนินการไม่ถูกต้องตามหลักวิชา ควรหาทางปรับปรุงให้อยู่ในลักษณะที่ดีขึ้นการจัดการหมายถึงการดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพรวมถึงการจัดการ การเก็บรักษา ซ่อมแซม การใช้อย่างประหยัด อีกทั้งการสงวนเพื่อให้สิ่งที่ดำเนินนั้นสามารถให้ผลยั่งยืนต่อมวลมนุษย์และธรรมชาติการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หมายถึง การดำเนินการต่อทรัพยากร  ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อให้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมสามารถเอื้ออำนวยให้มวลมนุษย์มีใช้ตลอดไป โดยไม่ขาดแคลนและมีปัญหาใดๆ  โดยใช้วิธี กาสงวน  อนุรักษ์และพัฒนา

สิทธิและหน้าที่ของประชาชนในการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติตามมาตรา 6 ของพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ได้ระบุไว้ดังนี้การรับทราบข้อมูลและข่าวสารของทางราชการในเรื่องที่เกี่ยวกับการส่งเสริมและรักษาคุณภาพ   สิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ยกเว้นข้อมูลทางราชการที่ถือว่าเป็นความลับการได้รับชดเชยค่าเสียหายหรือค่าทดแทนจากรัฐ ในกรณีที่เกิดจากภัยอันตรายจากการแพร่กระจายของมลพิษจากกิจการหรือโครงการที่ราชการหรือรัฐวิสาหกิจริเริ่มสนับสนุนหรือดำเนินการการร้องเรียน กล่าวโทษผู้กระทำผิดที่ละเมิด หรือฝ่าฝืนกฎหมายเกี่ยวกับการควบคุมมลพิษหรือการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติต่อพนักงานเจ้าหน้าที่การให้ความร่วมมือและช่วยเหลือเจ้าพนักงานในการปฏิบัติหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการส่ง เสริม  และรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมหรือกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมโดยเคร่งครัดประเทศไทยกับอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ

การอนุรักษ์ป่าชายเลนเพื่อความสมดุลทางธรรมชาติ

ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อม เป็นปัญหาที่มีความสำคัญควบคู่กับการพัฒนาความเจริญก้าวหน้า ซึ่งเป็นปัญหาร่วมกันของทุกประเทศ เพราะการพัฒนาเศรษฐกิจในช่วงที่ผ่านมาให้ความสำคัญกับอัตราความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ โดยการนำเอาทรัพยากรมาใช้ประโยชน์แต่ไม่ได้มีการวางแผนการจัดการที่เหมาะสมรองรับปัญหาที่จะเกิดขึ้นทำให้ทรัพยากรธรรมชาติที่เหลืออยู่มีสภาพเสื่อมโทรม โดยเฉพาะป่าชายเลนซึ่งนับวันจะลดปริมาณลงเรื่อยๆ จนทำให้เกิดผลกระทบต่อสัตว์น้ำ ซึ่งใช้ป่าชายเลนเป็นที่อยู่อาศัย และเพาะพันธ์สัตว์อ่อน ดังนั้นการปลูกป่าชดเชยจึงเป็นเรื่องที่จำเป็น ตลอดจนเป็นการสร้างจิตสำนึกการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้เกิดขึ้นแก่เยาวชนและประชาชนทั่วไป

การอนุรักษ์ป่าชายเลนที่มีความอุดมสมบูรณ์

เป็นแหล่งศึกษาธรรมชาติของบุคคลทั่วไปที่สนใจ เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ ซึ่งปัจจุบันมีสภาพเสื่อมโทรมเนื่องจากมีการตัดถนนผ่าน ทำให้น้ำทะเลไม่สามารถขึ้นลงได้อย่างปกติ รวมทั้งโรงงานอุตสาหกรรมปล่อยน้ำเสียที่ไม่มีการบำบัดลงในแหล่งน้ำ ทำให้พืชล้มตายเป็นจำนวนมาก สัตว์ประเภทต่างๆที่เคยอาศัยอยู่ในบริเวณป่าชายเลนเปลี่ยนถิ่นฐานไปอยู่ที่อื่น จึงควรมีโครงการศึกษาธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมป่าชายเลน เพื่อให้นักเรียนมีความรู้ ความเข้าใจระบบนิเวศป่าชายเลน สร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์และพัฒนาป่าชายเลนในกลุ่มนักเรียน และขยายผลไปยังชุมชน

การปลูกป่าชายเลนมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ช่วยป้องกันปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งจากคลื่นลมทะเลและรักษาความสมดุลทางธรรมชาติ รวมทั้งช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตด้านสิ่งแวดล้อมบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเล รักษาแบบแผนทางธรรมชาติและวงจรการขึ้นลงของกระแสน้ำ และการไหลของน้ำจืดออกสู่ทะเลให้คงอยู่ตลอดไป ตลอดจนสร้างแหล่งอาหารและแหล่งเพาะพันธุ์พืชสัตว์น้ำบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเล สนับสนุนต่อการประกอบอาชีพและเพิ่มรายได้แก่ประชาชน อีกทั้งเป็นการปลูกฝังค่านิยมและจิตสำนึกด้านการมีส่วนร่วมและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมให้แก่เยาวชนและประชาชนในท้องถิ่น และพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ของท้องถิ่นด้วย

วัตถุประสงค์การอนุรักษ์ป่าชายเลน

1. เพื่อให้ชุมชนได้มีส่วนร่วมในการดูแลรักษาธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
2. เพื่อเป็นการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมประเภทป่าชายเลน
3. เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติแก่เยาวชนและประชาชนทั่วไป
4. เพื่อเป็นการป้องกันภัยจากคลื่นลม ในฤดูมรสุม
5. เพื่อเป็นการสร้างมาตรฐาน กฏเกณฑ์ และการท่องเที่ยงเชิงอนุรักษ์
6. เพื่ออนุรักษ์แหล่งเพาะพันธุ์และที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำ